Roedd Canolfan Ymchwil Canser Cymru yn falch o gynnal Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru 2026, a gynhaliwyd yng Ngwesty’r Vale Resort ar 23 Mawrth, gan ddod â ymchwilwyr, clinigwyr, partneriaid ac eiriolwyr cleifion ynghyd o bob cwr o Gymru a thu hwnt ar gyfer diwrnod o fewnwelediad, cydweithredu ac uchelgais gyffredin i wella canlyniadau canser.
Agorwyd y gynhadledd gan Gyfarwyddwr WCRC, yr Athro Mererid Evans, a adlewyrchodd ar y momentwm cynyddol ar draws cymuned ymchwil canser Cymru ac a amlygodd y cynnydd a gofnodwyd yn yr adroddiad diweddaraf ar CReST – strategaeth ymchwil canser genedlaethol Cymru. Gosododd ei chroeso’r naws ar gyfer rhaglen a oedd yn cydbwyso mewnwelediad gwyddonol â thrafodaeth ymarferol a safbwyntiau personol pwerus.
Roedd y sesiynau prifanerchiad yn darparu sylfaen gadarn ar gyfer y diwrnod:
- Archwiliodd yr Athro Rajesh Jena (Prifysgol Caergrawnt) sut mae deallusrwydd artiffisial yn dechrau trawsnewid radiotherapi, gan alluogi cynllunio triniaeth fwy manwl a phersonol i gleifion.
- Archwiliodd yr Athro y Fonesig Theresa Marteau (Prifysgol Caergrawnt) yr heriau o gyflawni newid ymddygiad ar raddfa, a beth mae hyn yn ei olygu ar gyfer gwella iechyd y cyhoedd ac atal canser.
- Rhannodd yr Athro Kevin Harrington (ICR / The Royal Marsden) fewnwelediadau i’r potensial cynyddol o gyfuno radiotherapi ac imiwnotherapi, dull sy’n dangos addewid ar gyfer trin canserau solet.
- Daeth Dr Alastair Lamb (Sefydliad Canser Barts) â’r rhaglen brifanerchiadau i ben gyda sesiwn sy’n edrych tua’r dyfodol ar broffilio gofodol digidol a sut mae’n dyfnhau dealltwriaeth o fioleg canser y prostad.
Cafodd y prifanerchiadau hyn eu hategu gan ddiweddariadau ymchwil gan dimau ar draws Cymru, ynghyd â sesiynau gan Dr Ricky Frazer a Dr Mark Willis, a amlygodd ddatblygiadau mewn treialon clinigol a dulliau newydd o reoli sgîl-effeithiau sy’n gysylltiedig ag imiwnotherapi. Dangosodd cyfraniadau pellach gan yr Athro William Gray a Dr Ben Newland arloesedd mewn niwrotherapïau a systemau cyflwyno cyffuriau newydd, gan gynnwys datblygiadau sy’n berthnasol i ganserau’r ymennydd.
Uchafbwynt y diwrnod oedd sesiwn sbotolau’r noddwr platinwm a gyflwynwyd gan Gyfarwyddwr Clinigol Menter Canser Moondance, yr Athro Jared Torkington, lle cyflwynwyd CADARN fel dull beiddgar ar lefel system i ddatgloi potensial llawn ymchwil canser ar draws Cymru. Dywedodd Rheolwr Gyfarwyddwr Moondance, Wendy Evans:
“Roeddem wrth ein bodd yn noddi Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru eleni fel noddwr platinwm. Mae CADARN yn cynrychioli newid sylweddol yn y ffordd rydym yn gweithio gyda’n gilydd ar draws Cymru – gan alinio arbenigedd, canolbwyntio ein hymdrechion, a sicrhau bod ymchwil nid yn unig yn rhagorol, ond yn cael effaith wirioneddol ar gleifion.”
Mae CADARN yn gweithredu drwy rowndiau wedi’u targedu, sy’n canolbwyntio ar safleoedd tiwmor, wedi’u cynllunio i ddod â phobl ynghyd i gytuno ar flaenoriaethau, sbarduno gweithredu a chreu syniadau newydd. Mae’r rownd gyntaf, sy’n canolbwyntio ar ganser y colon a’r rectwm, eisoes wedi symud o gyfarfod cenedlaethol ym mis Tachwedd 2025 i’r cam gweithredu, gyda hastudiaeth wedi’i lansio ar draws Cymru a nifer o gysyniadau ymchwil yn symud ymlaen i’r cam datblygu. Bydd y rownd nesaf yn canolbwyntio ar ganser y fron, gyda chyfarfod cenedlaethol wedi’i gynllunio ar gyfer Medi 2026.
Dathlodd y gynhadledd hefyd dalent sy’n dod i’r amlwg drwy ei chyflwyniadau posteri a’i siarad byr (lightning talks), gan gydnabod ymchwil ragorol o gymuned canser Cymru. Dyfarnwyd gwobrau poster a chyflwyniad am ragoriaeth wyddonol, arloesedd a’r potensial i effeithio ar ofal cleifion:
- Gwobr Rhagoriaeth Wyddonol – Dr Sarah Lauder, Prifysgol Caerdydd: Optimeiddio trefniadau dosio imiwnotherapi gwrth-PI3Kδ a gwrth-LAG-3 ar gyfer canser y fron triphlyg negyddol yn gwella canlyniadau drwy leihau sgîl-effeithiau triniaeth
- Gwobr Ymchwil Glinigol (er cof am Dr Laura Bunting) – Dr Sahar Iqbal, Gwasanaeth Canser Felindre: Dosimetreg yr hippocampws a’i oblygiadau ar gyfer cynllunio triniaeth mewn cleifion sy’n cael radiosirjerïa stereotactig ar gyfer metastasisau’r ymennydd cyfyngedig
- Gwobr PPIE Sue Campbell (Ymgysylltu Cleifion a’r Cyhoedd Gorau) – Dr Harriet Quinn-Scoggins, Canolfan PRIME Cymru: Ymwybyddiaeth, trafodaethau a defnydd o brofion antigen penodol i’r prostad (PSA) ymhlith dynion yn y Deyrnas Unedig: arolwg cenedlaethol ar-lein
- Y Siarad Byr Gorau – Dr Ella Reed, Prifysgol Caerdydd: Datgelu heterogeneiddio cychwyn canser y pancreas
Darparodd y digwyddiad hefyd gyfleoedd ar gyfer adrodd straeon ac ymgysylltu ehangach. Roeddem yn falch o groesawu pedwar myfyriwr o Ysgol Newyddiaduraeth, y Cyfryngau a Chyfathrebu Prifysgol Caerdydd (JOMEC), a gynhaliodd gyfweliadau ag ymchwilwyr gyrfa gynnar a chanol. Bydd y fideos byr hyn ar gael i gyfranogwyr eu rhannu ar eu proffiliau proffesiynol, gan helpu i arddangos eu hymchwil i gynulleidfaoedd ehangach a chryfhau ymgysylltiad cyhoeddus ag ymchwil canser yng Nghymru.
Roedd cefnogi’r genhedlaeth nesaf o ymchwilwyr yn ffocws allweddol i’r gynhadledd. Creodd sesiwn ‘Cwrdd â’r Arbenigwr’ Ymchwilwyr Gyrfa Gynnar a Chanol (EMCR) le gwerthfawr i ymchwilwyr sy’n dod i’r amlwg gysylltu’n uniongyrchol ag arbenigwyr sefydledig. Roedd mynychwyr yn gallu trafod eu gwaith, cael cyngor wedi’i deilwra ac archwilio pynciau allweddol megis gweithio gyda diwydiant, ymgorffori cyfranogiad cleifion a’r cyhoedd (PPI) mewn ymchwil, a datblygu ceisiadau cyllido cystadleuol. Meithrinodd y sesiwn ddeialog agored, mentora a chanllawiau ymarferol i gefnogi datblygiad gyrfa o fewn y gymuned ymchwil canser. Dywedodd Dr Rosie Mundy, EMCR ym Mhrifysgol Caerdydd a ariennir gan WCRC:
“Mae’n brin iawn fel ymchwilydd gyrfa gynnar cael cyfle i holi arbenigwyr fel y gwnaethom yn y sesiwn bwrdd crwn! Roedd yn hynod ddefnyddiol, ac roedd yr arbenigwyr yn ymgysylltu’n fawr wrth helpu i ateb ein holl gwestiynau. Caniataodd y fformat grwpiau bach atebion personol iawn, ac rwyf eisoes wedi gallu gweithredu ar y cyngor a gefais yn ystod y sesiwn. Rwy’n teimlo’n ffodus iawn o fod wedi cael lle yn y sesiwn hon – roedd yn un o uchafbwyntiau’r diwrnod!”
Parhaodd llais y claf yn ganolog drwy gydol y gynhadledd. Cyflwynodd Molly Fenton gyfraniad arbennig o bwerus a ddaeth i ben gyda chymeradwyaeth sefyll gan y gynulleidfa, gan rannu:
“Roedd yn anhygoel cael y cyfle i fod yng nghynhadledd WCRC a gwrando ar amrywiaeth o siaradwyr a datblygiadau posibl, ac i allu siarad fel claf. Soniodd fy araith am y bwlch cyfathrebu rhwng y gweithwyr proffesiynol a’r cleifion. Rhwng ystadegau brawychus a nifer cynyddol o achosion canser ymhlith pobl iau, rhoddodd bod yn y gynhadledd hon obaith i rywun fel fi, a gallais ddangos ochr ddynol y sgwrs hon sydd mor stigmatig yn ein cymdeithas. Ac oherwydd ei fod ar gyfer Cymru – cenedl sy’n aml yn cael ei hanghofio yn y sgwrs neu’n cael ei gweld fel is-adran – gwnaeth hynny’r profiad yn fwy arbennig fyth.”
Daeth y gynhadledd i ben gyda dadl sy’n edrych tua’r dyfodol ar a ddylai dilyniannu’r genom cyfan ddod yn arfer safonol yng Nghymru, dan gadeiryddiaeth Dr James Calvert, Dirprwy Brif Swyddog Meddygol Cymru.
Wrth gloi’r gynhadledd, adlewyrchodd Cyfarwyddwr WCRC, yr Athro Mererid Evans:
“Mae’r gynhadledd hon yn dangos cryfder ein cymuned ymchwil canser yng Nghymru. Drwy weithio gyda’n gilydd – ar draws disgyblaethau, sefydliadau ac â chleifion wrth galon popeth a wnawn – gallwn gyflymu cynnydd, cyflawni newid ystyrlon, a sicrhau nad yw Cymru yn rhan o’r sgwrs yn unig, ond yn ei harwain.”
Amlygodd Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru 2026 nid yn unig y cynnydd sy’n cael ei wneud, ond hefyd y penderfyniad ar y cyd i droi ymchwil yn effaith wirioneddol i gleifion ar draws Cymru.
Diolch i’n noddwyr cynhadledd:
