Roedd Canolfan Ymchwil Canser Cymru yn falch o gynnal Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru 2026, a gynhaliwyd yng Ngwesty’r Vale ar 23 Mawrth. Daeth ag ymchwilwyr, clinigwyr, partneriaid ac eiriolwyr cleifion o bob cwr o Gymru a thu hwnt at ei gilydd am ddiwrnod o wybodaeth, cydweithio ac uchelgais a rennir i wella canlyniadau canser.
Agorwyd y gynhadledd gan Gyfarwyddwr WCRC, yr Athro Mererid Evans, a fyfyriodd ar y momentwm cynyddol ar draws y gymuned ymchwil canser yng Nghymru. Tynnodd sylw at y cynnydd a gafwyd yn yr adroddiad diweddaraf ar CReST – strategaeth ymchwil canser genedlaethol Cymru. Gosododd ei chroeso’r naws ar gyfer rhaglen a oedd yn cydbwyso mewnwelediad gwyddonol â thrafodaeth ymarferol a safbwyntiau personol pwerus.
Darparodd y sesiynau allweddol sylfaen gref ar gyfer y diwrnod:
- Archwiliodd yr Athro Rajesh Jena (Prifysgol Caergrawnt) sut mae deallusrwydd artiffisial yn dechrau trawsnewid radiotherapi, er mwyn cynllunio triniaeth fwy manwl gywir a phersonol i gleifion.
- Archwiliodd yr Athro Dame Theresa Marteau (Prifysgol Caergrawnt) yr heriau o gyflawni newid ymddygiad ar raddfa fawr, a beth mae hyn yn ei olygu ar gyfer gwella iechyd y cyhoedd ac atal canser.
- Rhannodd yr Athro Kevin Harrington (ICR / The Royal Marsden) fewnwelediadau i botensial cynyddol cyfuno radiotherapi ac imiwnotherapi, dull sy’n edrych yn addawol ar gyfer trin canserau solet.
- Daeth Dr Alastair Lamb (Sefydliad Canser Barts) â’r brif raglen i ben gyda sesiwn sy’n edrych ymlaen at y dyfodol ar broffilio gofodol digidol a sut mae’n dyfnhau dealltwriaeth o fioleg canser y prostad.
Ategwyd y prif anerchiadau hyn gan ddiweddariadau ymchwil gan dimau ledled Cymru, ochr yn ochr â sesiynau gan Dr Ricky Frazer a Dr Mark Willis, a amlygodd ddatblygiadau mewn treialon clinigol a dulliau newydd o reoli sgil-effeithiau sy’n gysylltiedig ag imiwnotherapi. Dangosodd cyfraniadau pellach gan Athro William Gray a Dr Ben Newland ddatblygiadau arloesol mewn niwrotherapïau a systemau cyflenwi cyffuriau newydd, gan gynnwys datblygiadau sy’n berthnasol i ganserau’r ymennydd.
Un o uchafbwyntiau’r diwrnod oedd y sesiwn allweddol gan noddwr platinwm a gyflwynwyd gan Gyfarwyddwr Clinigol Menter Canser Moondance, yr Athro Jared Torkington, lle cyflwynwyd CADARN fel dull beiddgar, ar lefel system, o ddatgloi potensial llawn ymchwil canser ledled Cymru. Dywedodd Rheolwr Gyfarwyddwr Moondance, Wendy Evans:
“Roedd yn bleser bod yn noddwr platinwm Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru eleni. Mae CADARN yn cynrychioli newid sylweddol yn y ffordd rydym yn cydweithio ledled Cymru – gan alinio arbenigedd, canolbwyntio ein hymdrechion a sicrhau bod ymchwil yn rhagorol ond hefyd yn wirioneddol effeithiol i gleifion.”
Mae CADARN yn gweithredu trwy rowndiau wedi’u targedu, sy’n canolbwyntio ar safleoedd tiwmor, wedi’u cynllunio i ddod â phobl at ei gilydd i gytuno ar flaenoriaethau, actifadu’r ddarpariaeth a chreu syniadau newydd. Mae’r rownd gyntaf, a oedd yn canolbwyntio ar ganser y colon a’r rhefr, eisoes wedi symud ymlaen o gyfarfod cenedlaethol ym mis Tachwedd 2025 i’w gyflwyno, gydag astudiaeth wedi’i gweithredu ledled Cymru a nifer o gysyniadau ymchwil yn symud ymlaen i’r broses o’u datblygu. Bydd y rownd nesaf yn canolbwyntio ar ganser y fron, gyda chyfarfod cenedlaethol wedi’i gynllunio ar gyfer mis Medi 2026.
Dathlodd y gynhadledd hefyd dalent sy’n dod i’r amlwg drwy ei chyflwyniadau poster a’i sgyrsiau ysgafn, gan gydnabod gwaith ymchwil rhagorol o bob cwr o gymuned canser Cymru. Dyfarnwyd gwobrau am ragoriaeth wyddonol, arloesedd ac effaith bosibl ar ofal cleifion ar gyfer y posteri a’r cyflwyniadau:
- Gwobr Rhagoriaeth Wyddonol — Dr Sarah Lauder, Prifysgol Caerdydd: Mae optimeiddio cyfundrefnau dosio imiwnotherapi gwrth-PI3Kδ a gwrth-LAG-3 ar gyfer canser y fron triphlyg negatif yn gwella canlyniadau trwy gael gwared ar ddigwyddiadau niweidiol sy’n gysylltiedig â thriniaeth
- Gwobr Ymchwil Glinigol (er cof am Dr Laura Bunting) – Dr Sahar Iqbal, Dosimetreg hipocampaidd a’i oblygiadau ar gyfer cynllunio triniaeth mewn cleifion sy’n cael radiolawfeddygaeth stereotactig ar gyfer metastasisau cyfyngedig yn yr ymennydd
- Gwobr Sue Campbell PPIE (Y Cyfraniad Gorau gan Gleifion a’r Cyhoedd) – Dr Harriet Quinn-Scoggins, Canolfan PRIME Cymru: Ymwybyddiaeth, trafodaethau ynghylch a defnydd profion antigen penodol i’r prostad (PSA) ymhlith dynion sy’n byw yn y Deyrnas Unedig (DU): arolwg cenedlaethol ar-lein
- Sgwrs Sydyn Gorau– Dr Ella Reed, Prifysgol Caerdydd: Datgelu cymysgrywiaeth dechrau canser y pancreas
Roedd y digwyddiad hefyd yn cynnig cyfleoedd i adrodd straeon ac ymgysylltu’n ehangach. Roeddem yn falch o groesawu pedwar myfyriwr o’r Ysgol Newyddiaduraeth, y Cyfryngau a Chyfathrebu (JOMEC) Prifysgol Caerdydd, a gynhaliodd gyfweliadau ag ymchwilwyr ar ddechrau a chanol eu gyrfa. Bydd y fideos byr hyn ar gael i gyfranogwyr eu rhannu ar draws eu proffiliau proffesiynol, gan helpu i arddangos eu hymchwil i gynulleidfaoedd ehangach a chryfhau ymgysylltiad y cyhoedd ag ymchwil canser yng Nghymru
Roedd cefnogi’r genhedlaeth nesaf o ymchwilwyr yn ffocws allweddol yn y gynhadledd. Creodd sesiwn ‘Cwrdd â’r Arbenigwr’ ymchwilwyr ar ddechrau ac ar ganol eu gyrfa (EMCR) fan gwerthfawr i ymchwilwyr sy’n dod i’r amlwg gysylltu’n uniongyrchol ag arbenigwyr sefydledig. Roedd y cynadleddwyr yn gallu trafod eu gwaith, cael cyngor wedi’i deilwra ac archwilio pynciau allweddol fel gweithio gyda’r diwydiant, cynnwys cleifion a’r cyhoedd (PPI) mewn ymchwil a datblygu ceisiadau cystadleuol am gyllid. Fe wnaeth y sesiwn feithrin deialog agored, mentora ac arweiniad ymarferol i gefnogi pobl i ddatblygu eu gyrfaoedd yn y gymuned ymchwil canser. Dywedodd Dr Rosie Mundy, EMCR ym Mhrifysgol Caerdydd:
“Mae’n brin iawn fel ymchwilydd ar ddechrau ei gyrfa gael cyfle i holi arbenigwyr fel y gwnaethon ni yn y sesiwn bwrdd crwn! Roedd yn ddefnyddiol iawn i mi ac roedd yr arbenigwyr yn ymroddedig iawn i helpu wrth ateb ein holl gwestiynau. Roedd y fformat grŵp bach yn caniatáu atebion personol iawn, ac rydw i eisoes wedi gallu gweithredu ar y cyngor a roddwyd i mi yn ystod y sesiwn. Rwy’n teimlo’n ffodus iawn i gael lle yn y sesiwn hon – roedd yn un o rannau gorau’r diwrnod!”
Bu llais y claf yn ganolog drwy gydol y gynhadledd hefyd. Cafwyd cyfraniad arbennig o bwerus gan Molly Fenton a ddaeth i ben gyda’r gynulleidfa ar ei thraed, gan rannu:
“Roedd yn anhygoel cael y cyfle i fod yng nghynhadledd WCRC a gwrando ar siaradwyr amrywiol a datblygiadau posibl, a chael siarad fel claf. Soniodd fy araith am y bwlch cyfathrebu rhwng y gweithwyr proffesiynol a’r cleifion. Rhwng ystadegau brawychus a llawer o achosion canser yn cynyddu ymhlith y boblogaeth iau, roedd bod yn y gynhadledd honno yn rhoi gobaith i rywun fel fi, a gallwn ddangos ochr ddynol y sgwrs hon sydd wedi’i stigmateiddio’n drwm yn ein cymdeithas. A’r ffaith i’r gynhadledd fod ar gyfer Cymru, cenedl sy’n aml yn cael ei hanghofio yn y sgwrs neu’n cael ei gweld fel is-adran, roedd yn ei gwneud hyd yn oed yn fwy arbennig.”
Daeth y gynhadledd i ben gyda dadl sy’n edrych tua’r dyfodol ar a ddylai dilyniannu’r genom cyfan ddod yn arfer safonol yng Nghymru, dan gadeiryddiaeth Dr James Calvert, Dirprwy Brif Swyddog Meddygol Cymru.
Wrth gloi’r gynhadledd, adlewyrchodd Cyfarwyddwr WCRC, yr Athro Mererid Evans:
““Mae’r gynhadledd hon yn dangos cryfder ein cymuned ymchwil canser yng Nghymru. Drwy gydweithio – ar draws disgyblaethau, sefydliadau a chyda chleifion wrth wraidd y gwaith – gallwn gyflymu cynnydd, cyflawni newid ystyrlon, a sicrhau nad yw Cymru yn rhan o’r sgwrs yn unig, ond ei bod yn ei harwain.”
Tynnodd Cynhadledd Ymchwil Canser Cymru 2026 sylw at y cynnydd sy’n cael ei wneud, ond hefyd at y penderfyniad ar y cyd i droi ymchwil yn effaith go iawn i gleifion ledled Cymru.
Diolch i noddwyr ein cynhadledd:
